Narastające zjawisko fake news stanowi coraz większe zagrożenie dla społeczeństw na całym świecie. Aby wprowadzić chaos potrzebna jest tylko niewielka ilość fałszywych treści, a w skrajnych przypadkach mogą one mieć wpływ na procesy demokratyczne, w tym wybory. Co możemy zrobić, aby uniknąć fake newsów?

Ważnym krokiem w walce z fałszywymi wiadomościami jest zrozumienie, dlaczego trafiają do naszego umysłu. Możemy to zrobić, sprawdzając, jak działa pamięć i jak zniekształcają się wspomnienia. Korzystanie z tego punktu widzenia generuje kilka wskazówek, których można użyć, aby dowiedzieć się, czy czyta się lub udostępnia fałszywe wiadomości.

Jak pamięć ulega zniekształceniu u źródła?

Fałszywe wiadomości często polegają na błędnym skojarzeniu – przypadkach, w których możemy przywołać coś z pamięci, ale nie pamiętamy źródła. Niewłaściwe przyporządkowanie jest jednym z powodów, dla których reklama jest tak skuteczna. Widzimy produkt i odczuwamy przyjemne wspomnienie, ponieważ napotkaliśmy go wcześniej, ale nie pamiętamy, że źródłem była reklama.

W tej kwestii przeprowadzono badanie, które dotyczyło nagłówków fałszywych wiadomości opublikowanych podczas wyborów prezydenckich w USA w 2016 roku. Naukowcy odkryli, że nawet jedna prezentacja nagłówka (np. „Donald Trump wysłał swój własny samolot do transportu 200 marines”, oparty na twierdzeniach, które okazały się fałszywe) wystarczyła, aby zwiększyć wiarę w jego treść. Efekt ten utrzymywał się przez co najmniej tydzień i nadal występował, nawet gdy nagłówkom towarzyszyło ostrzeżenie o fakcie, że może być fałszywy.

Powtarzająca się informacja może zwiększyć poczucie, że błędna treść jest prawdziwa. Powtarzanie może tworzyć zbiorowe błędne zapamiętywanie, zjawisko zwane efektem Mandeli. Może być to nieszkodliwe, gdy ludzie wspólnie mylą coś zabawnego. Ma to jednak poważne konsekwencje, gdy w grę wchodzi coś istotnego.

Kreatywni ludzie, którzy mają silną zdolność kojarzenia różnych słów, są szczególnie podatni na fałszywe wspomnienia. Niektórzy ludzie mogą być bardziej narażeni niż inni, aby uwierzyć w fałszywe wiadomości, ale stanowią one zagrożenie dla każdego.

Jak nasza stronniczość może wzmocnić fałszywe wiadomości?

Wspomnienia są kształtowane przez nasze przekonania. Przykładem tego jest tendencja do poszukiwania informacji, które je wzmacniają i unikania informacji, które je podważają. Efekt ten jest poparty dowodami, że odbiorcy wiadomości telewizyjnych są przeważnie stronniczy i funkcjonują we własnych komorach echa.

Uważano, że społeczności internetowe wykazują to samo zachowanie, przyczyniając się do rozpowszechniania fałszywych wiadomości. Jednak wydaje się to być mitem. Polityczne serwisy informacyjne zazwyczaj składają się z ludzi o zróżnicowanym pochodzeniu ideologicznym, zaś występowanie komór echa jest bardziej prawdopodobne w prawdziwym życiu niż w Internecie.

Nasze mózgi są przystosowane do przyjmowania rzeczy, które naszym zdaniem pochodzą z wiarygodnego źródła. Ale czy jesteśmy bardziej skłonni pamiętać o informacjach, które wzmacniają nasze przekonania? Prawdopodobnie tak nie jest.

Ludzie, którzy mają silne przekonania, pamiętają rzeczy, które są istotne dla ich własnych przekonań, ale pamiętają również przeciwstawne informacje. Dzieje się tak, ponieważ są oni zmotywowani, by bronić swoich przekonań przed przeciwnymi poglądami.

Wskazówki dotyczące przeciwstawiania się fake newsom

Sposób w jaki działa nasza pamięć oznacza, że niemożliwe jest całkowite oparcie się fałszywym wiadomościom. Jedną z metod, aby się im przeciwstawić jest zacząć myśleć jak naukowiec. Wymaga to postawienia pytania, które jest motywowane ciekawością i świadomością osobistych uprzedzeń.

W przypadku fałszywych wiadomości może to wymagać zadawania sobie następujących pytań:

  • Jakiego rodzaju są to treści? Wiele osób korzysta z mediów społecznościowych jako głównego źródła wiadomości. Zastanawiając się nad tym, czy informacje są wiadomościami, opiniami, a nawet żartami, może to pomóc w pełniejszym skonsolidowaniu informacji w pamięci.
  • Gdzie treści są publikowane? Zwrócenie uwagi na to, gdzie publikowane są informacje ma kluczowe znaczenie dla kodowania źródła informacji w pamięci. Jeśli coś jest ważne, wiele różnych źródeł będzie o tym pisało, dlatego warto zadbać o ten szczegół.
  • Kto na tym korzysta? Zastanawiając się, kto skorzysta na twojej wierze w daną treść pomoże skonsolidować źródło tych informacji w pamięci.

Niektórzy ludzie są bardziej podatni na fałszywe wiadomości, ponieważ bardziej akceptują kiepskie twierdzenia. Powinniśmy zatem starać się bardziej zwracać uwagę na źródło informacji i kwestionować naszą wiedzę, jeśli nie jesteśmy w stanie zapamiętać kontekstu naszych wspomnień.

Źródło: theconversation.com